Digitalisering in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk

DE WORKSHOPS

WORKSHOPRONDE 1, 13.30 – 14.30 UUR

1.Cloud 
In deze sessie laten we zien wat de gemeentelijke uitvoeringsstrategie op Cloud betekent voor gemeenten en hoe je het vandaag al kunt toepassen in je eigen gemeente. Dat doen we aan de hand van 3 speerpunten:

• Common Ground dienstverlenings-software Software als een Service
• Vergroten van de data Soevereiniteit in SaaS
• Autonome werkomgeving

Deze speerpunten duiden het strategisch belang van maatschappelijk verantwoord digitaliseren en wat dat betekent voor de dagelijkse praktijk bij gemeenten 
Spreker: Jacco Brouwer, Beleidscoördinatie Cloud & Digitalisering VNG.
Jacco Brouwer is opgave verantwoordelijk voor Cloud bij VNG Realisatie en samen met gemeenten werkt hij aan de uitvoeringsstrategie op Cloud. Met behulp van deze strategie werken we samen aan het organiseren van maatschappelijk verantwoorde digitalisering met praktische toepasbare oplossingen zoals Haven+ en de autonome werkomgeving.

2.Sourcing
IT-sourcing, digitale autonomie en gezamenlijke regie
Digitalisering is voor gemeenten allang geen ondersteunend vraagstuk meer, maar een strategisch thema dat direct raakt aan publieke dienstverlening, veiligheid, continuïteit en bestuurlijke autonomie. Tegelijkertijd worden gemeenten steeds afhankelijker van een beperkt aantal grote technologie- en cloudleveranciers, terwijl geopolitieke en digitale risico’s toenemen. De huidige versnipperde manier van sourcen, inkopen en organiseren biedt daarvoor steeds minder antwoord.
Binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) ontstaat daarom een beweging richting meer gezamenlijke regie, standaardisatie en bundeling van kennis, capaciteit en inkoopkracht. De interventie “IT-sourcing en bundeling inkoopkracht” vormt hierin een belangrijke bouwsteen.
In deze sessie gaan we in op de vraag hoe gemeenten gezamenlijk meer grip kunnen organiseren op hun digitale infrastructuur, leverancierslandschap en strategische IT-keuzes. 
Daarbij bespreken we onder andere:

• het versterken van digitale autonomie en weerbaarheid;
• het ontwikkelen van gezamenlijke sourcingkaders en standaarden;
• het verminderen van leveranciersafhankelijkheden en sourcingrisico’s;
• het versterken van collectief contract- en leveranciersmanagement;
• het organiseren van meer schaal, kennisdeling en gezamenlijke uitvoering.

De sessie laat zien waarom vrijblijvende samenwerking niet langer voldoende is en waarom gemeenten steeds vaker gezamenlijk zullen moeten optrekken om publieke waarden, continuïteit en digitale slagkracht duurzaam te kunnen borgen. Aan de hand van actuele ontwikkelingen binnen de NDS, praktijkvoorbeelden vanuit de G4 en concrete sourcinginitiatieven bespreken we hoe gemeenten kunnen bewegen van individuele inkoop naar gezamenlijke regie op digitale ecosystemen en publieke digitale infrastructuur.
De sessie biedt bestuurlijke inzichten, praktische voorbeelden en ruimte voor gesprek over actuele dilemma’s rondom cloud, AI, leveranciersafhankelijkheid, digitale weerbaarheid en publieke regie.
Spreker: Pieter Legerstee, Hoofd Strategisch Partnership Management Gemeente Amsterdam

3.Digitale autonomie
Het zal niemand ontgaan zijn dat digitale autonomie het afgelopen anderhalf jaar een belangrijk bestuurlijk thema is geworden. In deze sessie gaan we in op landelijke ontwikkelingen, rondom onder meer de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en het Digitale Autonomie Competentiecentrum (DACC). We staan stil bij de VNG Position paper Digitale autonomie en maken een doorkijk naar de vele initiatieven die bestaan om concreet handelingsperspectief voor gemeenten te ontwikkelen. En we werpen ook een blik op Europa, welke beleidsinitiatieven staan daar op de agenda en hoe kunnen die gemeenten helpen?
Sprekers: Tim Kies en Arjan van Kempen.
Tim Kies is senior strategisch adviseur en opgavemanager digitale autonomie bij de VNG. Vanuit het Team Digitale Samenleving houdt hij zich enerzijds bezig met strategische trajecten als de NDS in brede zin, de collectivisering van de gemeentelijke digitalisering en belangenbehartiging in Brussel; en anderzijds met het thema digitale autonomie. Hij gelooft in een verbindende en regisserende aanpak op dit thema, waarbij digitale autonomie een doelstelling is waaraan wordt bijgedragen vanuit al bestaande programma’s en projecten – bijvoorbeeld op het gebied van cloud, data en AI. Met een goede balans tussen bestuurlijke verankering en beleidsmatige sturing (routekaarten, beleidskaders, zicht op wetgeving) enerzijds en voldoende handelingsperspectief en aandacht voor de dagelijkse praktijk (handreikingen, tools, uitvoerbaarheid) anderzijds.
Arjan van Kempen is werkzaam voor SSC ONS, de GR van Overijssel, Zwolle, Kampen, Dalfsen, Ommen, Westerveld en Zwartewaterland. Hij houdt zich bezig met digitale autonomie, soevereiniteit en digitale weerbaarheid van overheden. Vanuit die rol droeg hij op verzoek van het IPO bij aan het opstellen van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). Naast zijn dagelijkse werkzaamheden is hij namens IMG lid van het NDS-aanjaagteam Digitale Weerbaarheid en Autonomie, en ondersteunt hij IPO bij het NDS-aanjaagteam Cloud. Zijn focus ligt op het vertalen van bestuurlijke ambities rondom autonomie naar concrete en werkbare keuzes voor de gemeentelijke en provinciale uitvoeringspraktijk.

4.Ai
Samenwerken aan AI binnen de Nederlandse DigitaliseringsstrategieJe kunt geen krant meer openslaan zonder dat er een tenminste één artikel in staat over AI. Na de introductie van ChatGPT eind 2022 is het stormachtig gegaan met de generatieve AI. Een complex samenspel tussen geopolitiek, big tech en technologische ontwikkelingen vormen samen een onvoorspelbare mix, waarin je als gemeente een weg moet vinden. 
AI en algoritmen zijn op diverse plekken al een vast onderdeel van de gemeentelijke uitvoering.  In deze sessie gaan we in op hoe overheden binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) samenwerken aan AI: van gezamenlijke beleidsontwikkeling tot praktische stappen richting uitvoering. We laten zien waarom versnipperde initiatieven niet volstaan en waarom collectieve regie noodzakelijk is. Daarbij maken we de doorkijk naar de AI moonshot van de VNG: de ambitie om toe te werken naar een strategisch autonome, collectieve AI infrastructuur voor gemeenten. Wat is de onderliggende visie, de rol van collectivisering en herbruikbaarheid, en hoe passen initiatieven zoals de Trusted AI Hub in een meerjarig groeipad. De sessie verbindt langetermijnambitie met concrete keuzes die vandaag binnen de NDS en bij gemeenten worden gemaakt.
Gemeente Leiden heeft ervoor gekozen om AI als een strategisch organisatievraagstuk te benaderen. Leiden hanteert een mensgerichte benadering, waarbij zij inzet op gezamenlijk kennis en vaardigheden om AI verantwoord en effectief in te kunnen zetten. Als gemeente is actief betrokken bij diverse initiatieven rondom AI en maken deel uit van het aanjaag- en expertiseteam AI binnen de Nederlandse digitaliseringsstrategie. We staat stil bij het afgelopen jaar onderzoeken en ervaren binnen de Gemeente Leiden en kijken vooruit naar de volgende fase van onze regionale aanpak.

Sprekers: David van den Berg en Eelco Rouw.
David van den Berg is opgavemanager AI & Algoritmen bij de VNG. Vanuit het team Digitale Samenleving werkt hij aan het versterken van de gemeentelijke positie bij de verantwoorde inzet van AI en algoritmen. Hij is inhoudelijk coördinator en eerste aanspreekpunt voor strategische beleidsontwikkeling op dit thema, zowel binnen de VNG als in interbestuurlijke verbanden.David werkt aan meerjarige trajecten zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en de collectivisering van AI, en verbindt daarbij beleidskaders, wetgeving en governancevraagstukken aan de dagelijkse praktijk van gemeenten. Hij richt zich op een integrale en technologie-overstijgende aanpak, waarin publieke waarden, uitvoerbaarheid en bestuurlijke verankering centraal staan. Met die combinatie wil hij gemeenten concreet handelingsperspectief bieden bij het verantwoord toepassen van AI in maatschappelijke opgaven.
Eelco Rouw is strategisch informatiemanager en kwartiermaker AI bij de gemeente Leiden. Vanuit de afdeling IV-ontwikkeling houdt hij zich bezig met het dossier AI. Eelco gelooft dat AI een wicked vraagstuk is, waarbij samen leren en ontwikkelen cruciaal is. Naast een technische achtergrond in AI heeft Eelco ook ruime ervaring in de veranderkundige kant van technologie en innovatie. 

WORKSHOPRONDE 2, 14.45 – 15.45 UUR

5.MijnServices
Betere dienstverlening MijnServices
Hoe zorgen we ervoor dat (digitale) dienstverlening van de overheid écht werkt voor inwoners en ondernemers? We laten zien hoe we als gezamenlijke overheden de stap maken naar mensgerichte dienstverlening, aan de hand van drie samenhangende speerpunten: een overheidsbrede loketfunctie, proactieve dienstverlening die inspeelt op levensgebeurtenissen, en het slim benutten van signalen om tijdige en persoonlijkere ondersteuning te bieden. 
Deze ambities maken we concreet met een aantal casussen eaaraan wordt gewerkt met MijnServices. Dit VNG‑initiatief, onderdeel van Common Ground, laat zien hoe een omnichannel-aanpak inwoners en ondernemers één naadloze ervaring biedt via telefoon, web en balie, ondersteund door een persoonlijke MijnOmgeving. In de sessie laten we zien hoe overzicht van producten, diensten en zaakstatus het vertrouwen vergroot, hoe werken met open standaarden en gegevens bij de bron helpt bij overheidsbrede samenwerking, en hoe MijnServices gemeenten ondersteunt bij het voldoen aan de eisen van de Wmebv. Een realistisch inkijkje in hoe strategie, techniek en dienstverlening samenkomen in de dagelijkse praktijk.

Spreker: René Wanders, VNG

6.Weerbaarheid
Digitale veiligheid
“De online en offline wereld is sterk verbonden. Door kennis te delen en samen te werken kunnen we de benodigde digitale weerbaarheid van de samenleving versterken.”
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de digitale veiligheid van hun gemeente, hun inwoners, ondernemers en de eigen organisatie. In de steeds complexer wordende informatiesamenleving hebben we dagelijks met digitale veiligheidsvraagstukken te maken. De scheiding tussen online en offline wereld vervaagt. Criminelen doen zich online voor als bekenden of (officiële) instanties. Met gelekte of geroofde persoonsgegevens vindt inmiddels een wereldwijde handel plaats. Wanneer inwoners slachtoffer van online- of identiteitsfraude worden, worden zij in hun bestaanszekerheid geraakt. Dat vraagt om aandacht voor de digitale weerbaarheid van de samenleving en een veilige gemeentelijke dienstverlening. In deze sessie bespreken we casuïstiek en knelpunten om aan te pakken, zodat gemeenten hierin stappen kunnen zetten:

• Voorbereiding op digitale ontwrichting: Gemeenten moeten voorbereid zijn op mogelijke digitale ontwrichting met grote maatschappelijke gevolgen en cascade-effecten.
• Weerbare inwoners en ondernemers: Het is cruciaal om inwoners en ondernemers te informeren en te trainen in digitale veiligheid, zodat zij zelfredzaam en weerbaar zijn tegen digitale bedreigingen.
• Eigen huis op orde - robuuste informatiebeveiliging: Een solide basis van informatiebeveiliging is noodzakelijk. Dit omvat integraal risicomanagement, waarbij digitale risico’s en privacybescherming gelijk worden meegewogen met de juridische en financiële risico’s. Het planmatig implementeren van sterke beveiligingsmaatregelen, het monitoren en het regelmatig testen en updaten van systemen van de gemeentelijke dienstverlening en de fysieke leefomgeving worden een regulier onderdeel van het procesmanagement

Spreker: Kato Vierbergen, Opgaveleider Digitale Veiligheid VNG.

7.Common Ground
Common Ground: samen bouwen aan een toekomstbestendige digitale overheid
Gemeenten staan voor een grote digitale opgave. Inwoners en ondernemers verwachten dienstverlening die eenvoudig, betrouwbaar en snel werkt, terwijl gemeenten tegelijkertijd meer grip willen houden op hun data, processen en systemen. Common Ground laat zien hoe gemeenten hier samen werk van maken.
Tijdens deze sessie gaan we in op de manier waarop Common Ground bijdraagt aan een moderne gemeentelijke informatievoorziening. Niet langer losse systemen die informatie dubbel opslaan, maar een gezamenlijke digitale basis waarin gegevens veilig, herbruikbaar en slim beschikbaar zijn voor dienstverlening en processen. We laten zien wat deze beweging concreet betekent voor de gemeentelijke praktijk. Hoe draagt Common Ground bij aan betere dienstverlening? Wat levert samenwerken en standaardiseren op? En hoe versterkt dit de digitale autonomie van gemeenten? Aan de hand van praktijkvoorbeelden en ervaringen uit het veld bespreken we hoe gemeenten stap voor stap bouwen aan een toekomstbestendig digitaal landschap. Een landschap waarin minder dubbel werk nodig is, innovatie sneller kan worden doorgevoerd en gemeenten flexibeler kunnen inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen.
Deze sessie is interessant voor bestuurders, informatiemanagers, CIO’s, architecten, beleidsadviseurs en iedereen die betrokken is bij de digitale ontwikkeling van gemeenten. Samen verkennen we hoe gemeenten door samenwerking en hergebruik werken aan een onafhankelijke, moderne en mensgerichte digitale overheid.
Spreker: Edwin van Dijk, implementatie adviseur Common Ground

8.Data
Duik in de data-biotoop: bouwen aan een gezond data ecosysteem als fundament voor de gemeentelijke uitvoering
In deze sessie gaan we graag met u in gesprek over de ontwikkelingen rond data. We staan stil bij de (landelijke) ontwikkelingen, zoals het Federatief Datastelsel en datavolwassenheid) en gaan daarbij specifiek in op de consequenties en toegevoegde waarde voor de (lokale) uitvoering van vandaag én morgen. Het gebruik en de beschikbaarheid van data is in het belang van heel Nederland. Gemeenten spelen een sleutelrol in datastelsels. Hoe bouwen we een datastelsel dat in balans is? Hoe lossen we gegevensdelingsknelpunten op die het werk in de weg zitten. Hoe gaan we om met het financieringsvraagstuk? We maken een doorkijk naar ontwikkelingen die op gemeenten af komen en laten zien hoe de gemeente Rijswijk in de praktijk al FDS-standaarden implementeert die het mogelijk maakt om in Europees verband data te delen. Tot slot bespreken we de acties die gemeenten vandaag en morgen al concreet kunnen oppakken. Welke hulpmiddelen daarvoor beschikbaar zijn en hoe je binnen je organisatie het gesprek over datavolwassenheid op gang kan brengen. Ook laten we zien welke (collectieve) informatieproducten al beschikbaar zijn voor gemeenten en hoe deze gebruikt kunnen worden.
Spreker: Janneke de Zwaan. Janneke is coördinerend beleidsmedewerker bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten en houdt zich bezig met data in brede zin. Vanuit het cluster data binnen de VNG zet zij zich in om landelijke ambities van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) te verbinden met de uitvoering op lokaal niveau en te vertalen naar concrete kansen voor gemeenten. Zij gelooft niet in data als doel op zich, maar als het fundament voor een slimme overheid die haar inwoners en ondernemers beter bedient. Met een pragmatische insteek neemt zij met enkele collega’s je tijdens deze sessie mee in wat er op gemeenten afkomt en welke handvatten beschikbaar zijn om deze uitdagingen te tackelen.

9.Vakmanschap
Digitaal Vakmanschap
Digitale technologie verandert het werk van gemeenten ingrijpend. In deze sessie staat digitaal vakmanschap centraal: de vaardigheden, mindset en werkpraktijken die nodig zijn om digitalisering merkbaar te laten bijdragen aan betere dienstverlening en uitvoering. We gaan in op wat er binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) gebeurt rond dit thema en hoe dit samenhangt met bredere bewegingen bij gemeenten. Daarbij plaatsen we digitaal vakmanschap nadrukkelijk niet alleen in beleid, maar staat juist het dagelijks handelen van ambtenaren centraal.
De kern van deze sessie is: minder praten, meer doen. Niet blijven onderzoeken en beschrijven, maar zo snel mogelijk nieuwe praktijken neerzetten waarin ambtenaren en bestuurders kunnen experimenteren, leren en groeien. Van meetbaar naar merkbaar, van plannen naar praktijk! Digitale bekwaamheid ontwikkelt zich vooral in het werk zelf, samen met collega’s, en vraagt om ruimte, vertrouwen en ander denken dan dat waarmee de huidige situatie is ontstaan. We geven voorbeelden van lerende gemeentelijke organisaties en bouwen aan een brede beweging van enthousiaste veranderaars die digitalisering gebruiken om de overheid echt toekomstbestendig te maken en collega's hierin meenemen. Doe je mee?
Sprekers: Bart Geerdink (VNG), Lucianne Vermeulen (A&O fonds / Dimpact) en Jannet Koster (NOA / Breda)
Bart Geerdink staat voor de kracht van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. In een tijd waarin politieke besluitvorming stagneert en technologische ontwikkelingen snel gaat ze hij zich als programmamanager bij de VNG met hart en ziel in voor het versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten. Digitalisering ziet Bart als kansrijke oplossing om het collectief van gemeenten te versterken en te werken als één overheid. Bart is verantwoordelijk voor het uitvoeringstraject digitalisering (NDS) en in het bijzonder het thema digitaal vakmanschap. Zijn aanpak is gebaseerd op inzichten uit de dagelijkse praktijk van gemeenten: minder praten én leren door doen! Met zijn werk nodigt Bart iedereen uit om mee te doen en voort te bouwen op resultaten, te leren van elkaar en om samen te laten zien hoe mooi en veelzijdig het werken bij gemeenten is.